Document Body Page Navigation Panel
An kafa tarihi a kasar Jamus Mace ta zama shugabar jam'iyar dake mulkin
kasar.
An sanya matan afrika gaba kan yaki da nuna bambanci. An kaddamar
da shirin yaki da nuna bambanci game da
Matan Afrika a Nairobi. Matan kasar Sipaniya SUN KAFA TARIHI.
Mata suke shugabantar babba da karamar majalisa a Gwamnatin Sipaniya.
Ashirye ko a'a: Matasan najeriya sun sami bakin fadi a radeyo wani sabon
wasan kwaiwayo na rediyo
kan batutuwan dake gudana domin raya Najeriya.
Kalubalen bayan taron beijin: Da shekaru biyar. Shirye? Shirye
domin babban taron
mata na duniya a new york.
Gwamnati ta amsa tambayoyi:
Kasashe na aiko da yan kallo kan batutuwan da suka shafi mata.
An zabi sabon shugaban kwamitin shirye? Shiryen taron: Afrika ce
zata shugabanci kwamitun shirye-shiryen
taron bayan taron Beijin.
ABINCI:
An gano hatsin dake magance kwari: An gano wani nau' in hatsi dake
magance kwarin
dake lalata kayan a duniya.
Ana bukatar tainamo domin mayinwata: Yayinda mutane ke kara fuskantar
yunwa a Habasha,
an kara daukar matakai domin yin kira ga kasashen
duniya domin kawo taimako.
HAKKIN DAN ADAM.
Algeriya ta bude kafofin ta ga kungiyoyin kare dan adan. Yundurin
da algeriya tayi ya farantawa kungiyoyin
kare hakkin dan adam rai. 1
1 Page 2 3
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
2
Kungiyoyin kare hakkin dan adam a afrika. Kungiyoyi masu zaman kansu
sai damuwa sukeyi game
da hakkin dan adam a nahiyar afrika
TATTALIN ARZIKI:
Jamus ta nemi a yafewa mozambique bashin dake kanta. Ambaliyar ruwa
da asarar rayuka sun sanya yin kira da a
yafewa Mozambique bashin dake kanta.
SASSAUTAWA TANZANIYA BASHI: Marowar tattalin arzikin tanzaniya
ya sami taimako.
Japan ta fadada shirin sassaucin bashi.
Japan ta fadada shirin sassaucin bashin ta ba kashi dari bisa dari.
Maiyiwuwa a daina saida cocoa najeriya a kasashen waje nen gaba kadan.
Rashin bin ka'idojin kasa da kasa na iya shafar cinikin Cocoa a Najeriya.
Undp zata taimakawa shirin kauda talauci a najeriya. Sabon yunkurin
kauda talauci a Najeriya na samun taimako.
KIWON LAFIYA:
Alamun hatsarin kamuwa da cutar zuciya ga masu shan taba.
Bincike sai kara nuna hatsarin dake tattare
da masu shan taba sigari.
Bill Gates ya bada miliyan 57 domin yakar cutar kanjamau.
Mutumin da yafi kowa arziki a duniya ya bada
gudunmawa mafi tsoka domin yaki da cutar kanjamau.
Maganin kashe kwayoyin cuta na iya kare kwayoyin hiv da makamantar su:
Wani maganin cutar sanyin kashi na iya kare
cutar kanjamau na dan takadirin lokaci.
Zafin rana na iya haddasa cutar katara: Rana wadda take babbar baiwa
ga duniya
ance tana iya haddasa wata cuta.
Taiwan na kokarin shiga cikin kungiyar lafiya ta duniya. Taiwan
na wani yunkuri domin shiga kungiyar
lafiya ta duniya WHO. 2
2 Page 3 4
3
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Yanayi:
YANAYIN MUHALLI
Samun sauki kan zafin rana bai cikin makamashin nukiliya.
Kungiyar WWF ta bada shawarar yin amfani da hanyoyin samun makamashi da
muko dasu miamakon
amfani da mafi hatsari makamashin nukiliya.
Yankin kurmi a kasar sin ya rage yawan hamada.
Sin ta kuduri aniyar samun nasarar yakin da takeyi da kwararowar Hamada.
G-8har yanzu tana fatar samun doka kan muhalli. Kungiyar kasashe
8 ta himmatu wajen samun
dokar kula da dumamin duniya.
Yanayi mai zafi na barazana ga tsuntsaye. Tsuntsaye ne zasufi
fuskantar barazana game
da dumamin duniya da aka fadi.
Guguwa ta kashe mutane 20 a madagascar. Guguwar Hudah ta kashe
mutane 20 takuma tagaiyara
dubu dari uku a arewa maso agbahin Madagascar.
NAMUN DAWA:
Masar da thailand sun kwace hauren giwa mai yana. Kamen da akayi kwanan
nan na masu fataucin Hauren
Giwa a Masar da Thailand ye tabbatar da har yanzu ana mugunyar sana'ar,
wanda kuma Giwayen Afrika ne kan gaba.
wata kungiya ta cites ta kare wani nau' in kifida ake kira fossil.
Taron Majalisar Dinkin duniya ya kara yawan halittar dake fuskantar karewa.
Za a cigaba da sana' ar tatu a kasar cuba: Cuba ta fadi bisa kokarin
ta na haramta sana' ar
Tatu a taron duniya.
Taron majalisar dinkin duniya ya tsaya kan haramta cinikin hauren giwa.
Haramci kan cinikin hauren Giwa zai cigaba duk da cewa wasu kasashen
basa so. 3
3 Page 4 5
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
4
Australiya ta nuna rashin yarda kan kashe dabbar whale da japan tayi.
Australiya tana roko ga Japan da ta fadada binciken
ta kan dabbar Whale.
Gandun dajin sin zai baiwa amurka wasu sabbin dabbobin panda biyu.
Gandun dajin Amurka dake Washington zai sami sabbin
dabbobin Panda biya bisa kokari da akeyi na ceto manyan Panda.
Kifin whale dake babejin japan ya mutu. Kifin whale mai nauyin ton
25 dake gabar takun
tsakiyar Japan ya mutu duk da kokari da akayi
ba dare ba rana domin ceto shi.
SAVANNA ya kara bada haske game da dabbobin dawa dakuma dan adam.
Wata sabuwar Na' urar komputa zata iya kawo canji ga
yanayi mai sarkakiya a gabashin Afrika zai kuma taimaka.
RUWA MAI KYAU DA HARKAR JIRAGEN RUWA
Albarkatun Ruwa dakuma manfofin kula da ruwa a vankunan da suka bushe.
Want taron kasa da kasa yayi kira da a kafa wata majalisa mai karfi wadda
zata kula da harkar samar da ruwa
a yankunan da ake karancin sa.
Amurka ta bukaci kafa doka kan ruwa a duniya.
Amurka ta gabatar da shawarar kirkiro da dawancen duniya kan kare ruwa
domin ranar duniya.
Masana harkokin yanayi sun yunkura domin kalubalantar lafiyar dabobin dolphins.
Masana yanayin muhalli sun ki yarda da dokar kara jefa dabbar dolphins
cin hatsari.
GURBACEWAR YANAYI:
An dora laifin gurbacewar muhalli kan
asarar ozone mai yawa Gurbata muhalli da mutane keyi na matukar
illa ga layin Ozone.
Kungiyar greepeace tayi nasara kan kokarin ta na
hana jigilar dottin mai guba. Kotu ta bada umurnin dakatar da jigilar
datti
mai guba daga Faransa zuwa Belgium. 4
4 Page 5 6
5
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Tsokaci
Nasara kan aiyukan bincike: Cigaba da aka samu kan sabo sabuwar
dabarar rayuwa ga dan adam. Masana kimiya sun bada haske kan yadda
rayuwa ta fara Gano yadda dan adam ya faro, wa takila
ya zamo gano canjin duniya.
Shirin taro kan dan adam cikin watan yuni: Lokacin da duniya zata
karanta littafi kan
rayuwa na zuwa cikin hanzari.
Sashin yara:
Yadda alfadari ya sami zanen sa fari da baki.
Dandano jiran rabo
Karin magana da ba zamu manta ba. kan yanayin muhalli da raya kasa.
5
5 Page 6 7
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
6
Labaru:
Amurka ta bukaci doka kan kare ruwa ta duniya: Sakatariyar harkokin
wajen Amurka Madelane Albright ta gabatar da shawarar kirkiro da kawance domin
kare ruwa a duniya. Wannan kuwa yabiyo bayan ake kara samun rikice-rikicen soji
dana siyasa wanda ke haifar da karancin ruwan sha.
Cikin jawabin ta domin ranar duniya a Washington, Albaright tace ruwa da makamantan
su na haifar da matsaloli kan huldar kasa da kasa a duniya. Ta kara da cewa
Amurka zata shige gaba wajen kyautata
wannan kawance sabuwa.
Inaji a zuciya ta ba kawance irin na NATO ba wanda ya hade kasashe kalilan,
saidai kawance da zai hada
dukkan kasashe domin yin aiki tare wajen samar da ruwa tare da kare shi' inji
ta. The Guardian.
Makel yanzu ta zama shugabar jam' iya a jamus. Wata tsohuwar 'yan siyasa
a gabashin Jamus an zabe ta ta zama shugabar jam' iyar Christian Demokurat.
Ta
maye gurbin tsohon Wazirinn Jamus Helmut Kohi, wanda ya sanya ta zame daya daga
cikin mata kalilan dake rike da manyan mukami a gwamnatin Turai. Hawan ta ya
nuna wata alamar cigaba ga yunkurin da mata keyi
a duniya domin kawo kari ' Yar shakaru 45 Markel itace kuma mace ta farko 'yar
siyasa daga tsohuwar gabashin
Jamus da ta shugabanci jam' iya tun bayan yakin Jamus. 'Nagode bisa goyon
bayan dan kuka bani nayi fata zai dore na lokaci tsawo' ta fadi yayinda take
karbar furani bayan zaben ta.
The Guardian
Maganin dumamin duniya ba yana makamashin nukiliya ba:
Ingantacen kokarin da akeyi na rage dumamin duniya daga wutar lantarki da
gas bai kama ta a dogara shi kan makamashin nukiliya ba. Wannan kuwa yana kunshe
ne cikin rahoton da dungiyar F WWF ta bayar wanda
aka kaddamar daga cibiyar yada labarai da makamashi ta duniya kake paris.
Rahoton yayi bayanin cewa yawan makamashin nukiliya ba tilas ne ya zame rashin
yawan iskar da ake
fitarwa daga zafin rana. Wannan kuwa saboda dogaro da akayi kacokam kan makamashin
domin amfani dashi.
Rahoton yayi tsokacin cewar nukiliya na samar da hasken lantarki ne kadai
yayinda akasarin makamashi na bukatar zafi. Domin haka ne sai an sami karin
hanyar samar da man da za a kona domin samun karin iskar da
za afitar ya cike gibin da za asamu na zafi daga amfani da gas da akeyi.
Darektan kula da canjin yanayi na kungiyar WWF Jennifer Morgan yace bai kamata
gwamnatci su kyale samun iskar da ake fitarwa domin kulwa kodaukakawa ko ingantawa
ga masana' an tun nukiliya ba. Kunbiya-kunbiyar
kamata yayi ta zama wata hanyar kyautatawa da samar da karin kasuwani domin
samun makamashi
na kwarai da baida hatsari.
Kasashen dake da nukiliya irin su Canada, da Faransa da Japan suna karfafawa
kasashe masu tasowa gwiwa kan samun nukiliya. Duk da haka misali irin na kasar
Sin ya nuna amfani da nukiliya wajen aiyukan
cigaban kasa mai makon kera makaman nukiliya. 6
6 Page 7 8
7
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Tsimin makashi a Sin ya sanya ta kaucewa sama da tan miliyan 430 na
iskar Carbon tsakanin shekarun 1980 zuwa 1997.
Rehoton ya cigaba da bayani kan ma' aikatar nukiliya da ta durkusa, wanda kuwa
yazama babu iri saboda due kafofi da akayi kan makamashin nukiliya. Hakan ya
biyo bayan yadda ake kaucewa manyan masana' an
tun nukiliya zuwa kanana masu saukin sarrafawa.
Koma bayan da ake samu ta fuskar nukiliya ya sanya wannan masana' antar kuma
bata da wata tagomashi a duniya.
WWF.
Yankin kurmi ya rage kwararowar hamada a kasar sin.
Wani makeken da aka kafa a fuskantar barazanar daga kadada miliyan 7 da
dubu dari uku zuwa kadada miliyan biyu da rabi.
Lardin ya kaddamar da yankuna hudu domin kafa kurmi daga shekarun 1990. Cikin
shekaru takwas da suka wuce lardin ya tsuka itatuwa a fili mai fadin kadada
dubu 120. Wannan ya kara yawan kurmi daga cikin
matsalolin dake fuskantar duniya ke barazana ga mutane same da miliyan 900.
A Sin kiman in kashi goma sha-6 cikin dari na filaye na mutane sama da miliyan
900. A sin kimanin kashi goma sha-6 cikin dari na filaye
na fuskantar kwararowar hamada wanda ke karuwa da kimanin kilomita dubu 2 kowace
shekara. The Guardian
Kungiyar greenpeace tayi nasara kan hana jigilar sharar nukiliya:
Wata kotu a kasar Belgium ta hana jigilar sharar nukiliya daga kasar Faransa
zuwa Belgium saboda Belgium bata da doka kan hatsarin da ya shafi sharar.
Kotun ta yanke hukuncin goyon bayan kungiyar Greenpeace, wanda ta nemi a haramta
jigilar sharar daga cibiyar kula da nukiliya ta La Hague dake Faransa saboda
kungiya tace-kasar-Belgium ta kasa aiwatar da
shirin gaggawa na ha tsarin sharar nukiliya a lokacin jigilar.
Jigilar da itace zata ta farko daga cikin 15 na sharar nukiliya daga tasoshin
kula da nukiliya na Belgium da aka
tura arewacin Faransa. Belgium tayi niyar sake maido da sharar kimanin kubic
75 na sharar, wanda akayi amfani da ita wajen adana mai na lokaci mai tsawo.
Sharar zata cigaba da zame mai hatsari na shekeru
daruruwa. CNN. Comm.
An dora laifi gurbacewar yanayi kan gushewar ozone. Yanayin sanyi mai
tsawo ya sanya ana asarar layin Ozone. Kamar yadda cibiyar binciken kiya ta
Amurka
NASA da kungiyar Turai suka fadi gurbacewar yanayi na mutum shine ke janyo asarar.
Gwaje-gwajen da masu bincike suka gudanar a yankin dake da zafi an nuna cewa
an sami raguwar kashi 60
cikin dari tsaknin watan janairu zuwa Maris. Sauran binciken da aka samu daga
tauraron dan adam ma ya tabbatar da haka. Gurguncewar yanayin yankin da aka
samu wannan shekara ya nuna irin yadda abin ya
tabarbare a sashin arewacin duniya. Wasu daga cikin layukan ozone da suke
lalace, sunyiwune saboda yadda ake samun gwamatsar sanyi da zafi. 7
7 Page 8 9
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
8
Yayinda akwai iyaka ga wannan gurbacewar yanayin babu yadda za asami rangwami
fiye da yadda suke tuntuni.
Rehoton ya kara da bayani kan reguwa bisa yankin na ozone saboda gurbacewar
yanayi da ake amu musamman a sashin arewacin duniya da ya zarta har arewacin
turai dakuma arewacin Amurka.
CNN Comm.
Zafin duniya barazana ga tsuntsaye: A halin yanzu kuma Asusun WWF tayi
kashedin cewar canjin yanayin duniya na zafi na iya barazana ga
mutuwar tsuntsaye kimanin rabi na wadanda ake dasu. Ta amfani da yanayin mizani,
masana kimiya daga hukumar ta WWF sun tantace illar yanayin zafi kan tsuntsayen
dake zame a bakin ruwa dake artic.
Masu bincike sun gano cewa a karnin da shaige yanayin zafin duniya ya karu da
kashi 0.9. A duk duniyan nan babu inda zafi yayi tsanani irin yankin shiyar
artic inda zafi ke tashi daga ma'aunin zafi 2.7f kowace shekara
goma daga 1960s.
Nan da shakaru 70 zuwa 100 masana kimiya sunyi ikirarin cewa yawan iska gurbataciya
zata rubanya sau
biyu. Mazauna yankin artic ana kyautata zato sune abin zai fara shafa kai tsaye
saboda canjin yanayi.
Rehoton yayi gargadin cewa hauhawar yanayi zai shafi kurmin da ake noma katako
a arewacin yayi gargadin cewa hauhawar yanayi zai shafi kurmin da ake noma katako
a arewacin duniya, wanda zai may gurbin wanda
ake dashi irin su tsuntsaye kuwa zasu tabu saboda canjin.
Da karuwar yanayin zafi na duniya da kashi 1.7 dakuma na 2070 dukkan tsuntsayen
dake duniya zasu rasa wuraren su da kimanin kashi hamsin cikin dari. Fiye da
kashi biyu cikin uku na tsunysaye dakuma kusan kashi
95 cikin dari na tsuntsayen dake yawo ne abin zai shafa a yankin artic. Binciken
ya nuna cewa asarar tsuntsaye daga kashi 40 zuwa 57 oikin dari babbar asara
ce nan shakeru 100 masu zuwa, wanda kuma zai sanya ayi
asarar daukacin tsuntsaye miliyan biyar.
Haka kuma nazarin ya bukaci rage duniya cikin hanzari domin jinkirta canjin
yanayi kamar yadda masu binciken suka rubuta' domin tafiya tare da canjin yanayi
muna bukata yin nazari sosai kan yadda zamu rika
kula da mazaunin mu'. ENN.
Hatsin dake maganin kwari: Yayinda tsaba mai lamba B 96 na iya karya
karar da ba ta kwari dakuma jijiyoyin da zasu rike ta tana da wani
abu wanda sauran hatsi basu da. Wannan hatsin daga kasar Argentina angano yana
da wani sinadarin magani,
wanda ke hana macce yin kwai domin fidda tsirrai na kasar turai. An koyawa manoma
irin kokarin da akeyi na inganta hatsin na turai musamman wadand suke amfani
da
magunguna kadan koma basayi sam' inji Brandy F. Binder, want masanikan harkar
hatsi dake cibiyar bincike ta Amurka USDA. Hatsin na turai ya sanya ana asarar
dala miliyan 350 kowace shekara kan hatsin da ake
sarrafawa cikin gida Ba tare da magamin kashe kwari ba ana iya asarar dala miliyan
dubu daya.
Yanzu aka manoma suna amfani da wata tsutsa dake kashe magungunan kwari duk
da haka hatsin B-96 yana dauka da magunguna kare kan as wanda tsutsa ba zatayikomai
da shi ba. A halin yanzu kuma irin
wannan hatsi da ake kira Bt yana kare tsutsa ko kwan tsutsa dake kokarin kwankwashewa.
8
8 Page 9 10
9
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
CNN. com
Masana-muhalli sunyi yunkurin kalubalantaralamar
kare dabbar dolphin. Masana muhalli sun bukaci alkalin Amurka da ya dakatar
da gwamnatin Clinton kan ta daina rage ruwan
kasar ta hanyar alamar kare dambar dolphin wanda ke kyale jiragen tuna rage
ruwan nan dabobin. Wannan kuwa shine na bay-bayan nan a shari' ar da ta shafi
siyasa. Fiye da shekaru goma jiragen tuna dake bukatar
alamar kare dolophin ake harma musu amfani da manyan raga domin kame dabbar
dolphins wadanda ke
nitso a farfajiyar ruwayen takun Pacific.
Majalisar dokoki ne da farko ta bisani ga jiragen ketare dake shigo da tuna
zuwa cikin Amurka. Hukunci farko da akayi ya karfafa haramci ga kasashen da
suka kasa tsaida matsyin da aka ajiye.
Sanya alamar da akeyi wanda aka shirya canjawa cikin watan Afrilu yayinda
ma' aikatar ciniki ta tsara kyale tuna kana jiragen ruwan Mexico dake dauke
da alamun kare dolphin matuka dai masu duba jirgin sunagani ba
akashe ko jiwa dabbar da aka zagaye da raga ba.
Wannan batu ya raba kungiyar kula da muhalli. Kungiya irin Greepeace da WWF
sun goyi baya a shekarar
1997 bisa dokar dage takundumi kan tuna dake kame dolphin. Wannan dok ta kyale
jiragen dake dauke da alamar kare dolphin da na cibiyar masinta wadanda basu
ga wata alamar jiwa dabbar rauni dabbar rauni ba.
Daga cikin wadanada suka shigar da karar harda kungiyar kare dabbobi daga
mutane mamugunta. CNN. Com
Algeria ta bude kofofin ta ga kungiyoyin kare hakkin dan adam: A wani
canji na ba zata ga manufar kasar Algeria, shugaba Abdulazeez Bouteflika ya
gaiyaci kungiyoyin kare
hakkin dan adam domin ziyarar kasar sa. Wannan kuwa ya nuna canji bisa manufar
kasar kan na shekarar 1992, wanda ta haramtawa kungiyoyin shiga cikin kasar
domin gudanar da bincike kan zargin keta hakkin
dan adam a lokacin rikici addini.
A shekarar 1999 kasar ta hanawa wasu' yan gaza gan daga Amurka wadanda ke son
binciken zargin tozartaswa dakuma dakuma kisan gilla da akeyiwa sojin gwamnti.
Yazuwa yanzu dai mutane dubu goma ne suke mutu a rikici da ya addabi kasar
daga 1991.
Gwamnati na zargin masu kishin addini kan rikicin. Duk da haka akwai rahotanin
dake nuna akwai hannun soji cikin rikicin, wanda yayi sanadiyar mutuwar faren
hula.
A Paris shugaban kungiyar kare hakkin dan adam na kasa da kasa yayi maraba da
wannan cigaban da aka samu, wanda kyale kungiyoyin kare hakkin dan zuwa kasar.
An aika da gayyatar ne ranar laraba da sunan shugaba Boutifileka a ofishin
jakadancin Algeria dake majalisar dinkin duniya a New York.
Bukatar agaji ga wadanda yunwa ta tagayyara:
Kungiyoyi bada agaji na duniya suna fafitikar samun karin kayan agaji zuwa
kahon Afrika inda mutane miliyan 10 ke fuskantar barazanar yunwa saboda kamfar
ruwa.
A daya daga yankunan da abin yafi muni Ogaden dake kudancin Habasha wata kungiyar
agaji ta ruwaito yara 9
9 Page 10 11
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
10
shida ne da shekarun su bai wuce biyar ba ke mutuwa duk rana. A yankin Gode
da kewaye kuma zake rika ganin dabbobin da suka mutu.
Kungiyar abinci ta duniya da sauran kungiyoyi suna kokarin samar da abinci ga
mabukata, amma rahotani sunce kokarin nasu ya citura saboda rashin hanyoyi mai
kyau.
Haka kuma rahotanin sunce 'yan tawaye da sauran barayi suna matsawa zuwa yankunan
da abin ya shafa. da abin ya shafa.
CNN. Com
Jamus ta nemi da a yafewa mozambique bashin dake kanta: Ministan
harkokin wajen Jamus Joschka Fischer yace kasar sa na yakuwar a yafewa Mozambik
bashin
kasashen waje dake kanta wanda ya kusan dala miliyan dubu da dari biyar.
Ministan yace akewi bukatar da a tattauna kan maganar cikin hanzari ganin yadda
ambaliyar ruwa ta daidaita kasar.
A watan Fabrairu masu bin Mozambik bashi sun amince kara tsawon wa' adin biyan
hashin da shekare guda,
saidan gwamnatin Mozambik tace yafe bashin shine yafi.
A halin yanzu kuma dakarun da Amurka da Biritania da Jamus suka tura domin
kwashe wadanda ambliyar ta ritsa dasu, sun fara barin kasar.
BBC News.
Kungiyar kare halittu kan ciniki ta duniya ta kare wasu nau' in kifi.
Wani irin nan' in kifi mai suna fosail da ake zato ada ya kau daga duniya
wanda kungiyar kare cinikin dabbobi ta duniya (CITTES) ta haramta cinkin sa.
Taron na kasahe 150 da akayi a Nairobin kanya ya kuma amice na
haramta cinikin wani irin dabba dake cikin ruwa da ake kira sanuwar ruwa dake
Australia, da turle na Asia da kunkuru na Afrika, duk an sanya su daga cikin
jerin dabbobin dake fuskantar hatsarin karewa a duniya, kana
taron yayi alkawarin daukar mataki.
Kungiyar ta CITES ta amince da dadaden haramci cinikin giwa da Whales. Tuni
taron ya dauki matakai da
dama domin kare irin halittu daban-daban har dubu 30.
Shawarar kare wannan kifi mai shekaru miliyan 400 tazo ne baki daya a taron.
Irin wadan nan kifi dududu da suka rage basufi dari dari biyar ba.
Masana kimiya sunga nau' in kifin, anda suke zato ya kare a duniya, saidai ana
samun ne kalilan kusa da tsibiran cmoros dake tekun India a shekarar 1938. shekaru
biyu baya anga wasu irin su kusa da tsibirin
Manado Tua dake Indonesia.
Ana bukatar irin wannan nau' in kifin a wuraren adana kayan tarihi na kasashe
inda ake daukar kifin da daraja. Da 'yan kalilan dake akwai, masu kare muhalli
na. bukatar a haramta cinikin su da duk wani wanda za agano
nan gaba. 10
10 Page 11 12
11
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Wakilai daga taron na CITES sun kuma amince na sake tsarin bayar da
izinin ciniki ga turtle na Asia da wasu na U808i biyar da wasu tumakan daji
da ake samu a kasashe takwas dake tsakiyar Asia.
Haka kuma an toshe cinikaiya na bakaken dolphins da sauran nau' o' i dodon-dawa
wajen yaki da ciniki kan halittun dake karewa.
CNN. Com
Za a cigaba da cinikin: Turtle a cuba: Kokarin da Cuba tayi domin sassauci
kan haramcin turtle baiyi nasara ba wanda akayi shekaru 25 da haramtawa
a taron CITES. Cuba na bukatar rinjaye amma sai kasashe da suka halarci taron
a Nairobi suka ki.
Shawarar an gabatar ne da nufin kyale Cuba ta saida wadan nan dabbobin ruwa
da suka kai laba dubu 15 da metan ga kasar Japan cikin wani gwanjo da zatayi.
Cuba na bukatar rinjayen kashi biyu bisa uku, asidai hakan
bai samu ba saboda kasashe 66 ne sukayi na' am 38 suka ki yayinda goma sha-5
suka tsaya tsaka.
Haka kuma Cuma ta nami a bada dama ta saida wasu nau' o' in kunkuru 500 kowace
shekara daga farfajiyar runwyen ta saidai hakan bai samu ba suaboda kiyarwa
da wasu kasashe sukayi.
Wani kunkurun yana nanya laba 132, kuma ana kyara bayan su ta yadda za arika
kawa dasu bisa launuka iri-iri, wanda suna days dags daga cikin manyan halittun
ruwa mafi girma Bayan kunkuru da ake kira 'bekko' a
Japan ana amfani dashi wajen yin 'yan Nuya na mata da sauran kayan ado. Haka
kuma ana amfani da fatar sa wajen yin takalma.
Masu kula da halittu sun yarda cewa Cuba nada tsari mai karfi wajen kula da
irin wadan nan dabbobi saidai sunyi gargadin cewa muddia aka kyale ta rika saida
su to kuwa suna oikin hatsarin kerewa, domin zai sanya
azabura kan cinikin su gadan-gadan.
Tuni cuba na kama irin wadan nan kunkuru har 500 kowace shekara, wadanda ake
adana beyin su domin jama'a su gani Naman kuma jama'a su saya domin ci. Kunkurun
suna zaune a wannan takun har tsawon
shekaru miliyan 400, amma yawan su ya ragu ainun cikin 'yan shekarun nan. Taron
na duniya ya sanya
takunkumi kan cinikin irin wadan nan dabbobin na ruwa a shekarar 1975 ya kuma
kara waus na'o' in cikin shekarar 1981.
CNN. Com
Taron cites ya dage kan haramta cinikin hauren giwa:
Masana yanayi sun gamsu da sakamakon taron majalisar dinkin duniya kan cinikin
dabbobin dake karewa a tarn da akayi a Nairobin Kenya.
Duk da mahawa mai zafi da akayi wakilai sun amince kan haramta cinikin hauren
giwa da kin shawarar rage kare kifayen Whales.
A wani bazata dukkan bukatu kan cinikin hauren giwa an janye su a lokacin taron.
Kasashe Botsuwana da Namibia da Zaimbabwe sun sake nanata bukatar su ta cinikin
hauren giwa. Bisa maida martani Kanya da
India sunyi watsi da shawarar kara yawan giwaye daga kasashe uku.
Dukkan kasahenn sun amine bisa wannan shawara har yazauwa lokacin da za a samar
da tsari na kwarari kan cinikin. 11
11 Page 12 13
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
12
A halin yanzu shawarar hadin gwina tsakanin Ingila da Amurka da Australia sun
kasa samun kashi biyu bisa uku da ake ta domin sanya kifayen Whales cikin jerin
halittun da aka haramta kamasu. Wannan jerin sunayen
zai tabbatar da kariya bisa taron CITES wajen kama kifaya domin sayarwa.
Akasarin wadanda suka nuna adawa ga cibiyar mahawa kan ko kungiyar a binci da
aikin gona ta duniya ce zata kula da kare irin wadan nan dabbobi ko taron CITES.
Daraktan kula da dabbobin da ake saidawa Mr. Karen steuer yace lallai kungiyar
kula da kifaye ta duniya ta gaze wajen kare yawan manyan kifayen sharks dakuma
kula da sauran nau'o' in sharks.
Yayinda taron yakawo karshe ya fito a fili cewa anfi baiwa giwaye fifiko fiye
da sauran halittu. ENN.
australia ta nuna adana kashe wale da japan zatayi:
Kasar Australia ta nuna adawar ta bisa rahotonda aka bayar na cewa Japan
na shirin fadada shirin binciken ta kan kifayen whales.
Ministan kual da muhalli Robert Hill yace yaji mamaki bisa rahotan shawarar
Japan game da cigaba da kashe nau' in kifin whale domin gudanar da aikin bincike,
wanda sai hada da wasu kifayen whales biyu, dake takun
pacific.
Babu hujja bisa kimiya domin kashe whales a gudanar da aikin bincike akan su
inji Minista Hill.
Hill ya kara da cewa Australia zata dauki matakan diplomasiya cikin gaggawa
ga Gtin Japan domin nuna
adawar ta kan batun, dakuma neman kawo karshen gudanar da bincike kimiya kan
whales. Haka kuma Australia zata cigaba da karfafa kariya ga kifayen na whales
a wajes taro na 52 na hukumar kare whale na
duniya da za ayi a Adelaide a kudancin Australia tsakanin 3 zuwa 6 watan Yulin
wannan shekara.
Japan ce tafi kowace kasa cin naman kifin whale. Yayinda ta haramta saida su
kamar yadda dokar duniya ta
tanada, kasar na cigaba da binciken kimiya kan kifayen, wanda taka kama kimanin
500 a duk shekara a takun Antantic dakuma arewacin Pacific.
Naman kifayen suna tafiya ne kasuwa inda jama'a ke saye domin abinci.
Japan tace irin wadan nan kifayen whales suna da yawa ta ba zasu fuskanci wani
hatsarin karewa ba, domin akwai nan' o' in su har dubu biyu da za a iya kamawa
duk shekara batare da fargaba ba.
CNN. com
Masar da thailand sun kama hauren giwa mai yawa:
Jami' an kostom na kasar Thailand sun kama hauren giwa da nauyin su yakai
laba subu da saba in da takwas a filin jirgin saman Bankok. giwan guda 112 da
kudin su yakai dala dubu 131 an gano su ne cikin wasu akwa
uku da aka dauko daga zambia. An kuma sanya wasu abubuwa masu mauyi aka rufe.
Bisa dokar kasar Thailand duk kayan da akayi satar shiag dasu cikin hasar yakan
zama na gwamnati ne.
Saidai kuma babu mands yasan irin abinda za ayi da hauren ko dai a lalata su
ko a saka cikin ma' aikatar gwamnati domin jama' a su rika kalio. 12
12 Page 13 14
13
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Nuhammed Tailo wani dan Afrika ta yamma ne yayi satar shiga da hauren
zuwa filin jirgin saman. Bayan da aka tsare shi daga bisani kuma aka sako shi
bavan da ya sanya hannu cewa ya baiwa gwamantin kasar kayan.
Baka ita ma rundunar 'yan sandan Nasar ta kama hauren giwa da kudin su yakai
dala dubu metan. A ranar 29 ga watan Maris ma' aikatar muhalli ta bada sanarwa
kama haure giwa 78 a wani wuran da ake adana kaya a
garin aswan.
An haramta cininkin hauren giwa a duniya tun 1990. Ma' aikatar muhalli ta Masar
wanda ta karfafa haramci
a kasar tace hauren giwa anyi satar shigo dasu ne daga jumhuriyan tsakiyar Afrika.
Ma' aikatar ta tara da cewa an tara hauren giwan ne a wani babban dakin adana
kaya a garin na Aswan domin rarrabawa da masu
cinikin hauren dake cikin kasar. BBC NEWS/ CNN Comm.
An cano wata shinkafa mai 'ya' ya dayawa: An gano wata irin shinkafa
wadda zata bada 'ya 'ya mai yawa fiye da sauran shinkafa da muka sani a kasar
Amurka. Shinkafar zata rubanya kimanin kashi 35 cikin 100 an gano ne yayinda
aka awada a wasu gonaki a kasar Filifin.
Shinkafa itace abinci kimanin kasnin kashi daya bisa uku na yawan al' umar,
duniya. Ana sarar da gano wannan shinkafar za a taka muhimmiyar rawa wajen yaki
da yunwa. Masana kimiy ne suke gudanar da aikin
gwajin shinkafar a jami' ar jihar Washington dake Amurka da zasu bincike kan
aiyukan gona na kasar Japan. Jagoran aikin Farfesa Maurice Ku yayi bayanin cewa
anyiwa shinkafar aure ne da wasu sinadarai, wanda ya
kara yawan albarka da ake samu. Masana siyukan gona sunce an sami karuwa ainun,
saidai Farfesa Ku yace
da sauran aiki kafin a fara rabawa manoma irin wannan shinkafar domin nomawa.
Domin tabbatar da ingancin sa muna bukatar yin awaji tare da inganta ta inji
shi' Ya kara da cewa zai dauki tsawon shekaru uku zuwa biyar kafin sabuwar shinkafar
ta shiga hannun manoma.
A halin yanzu dai kwararu kan binciken shinkafa na duniya, sunce yawan karuwar
jama' a duniya, za asami magance shi ta hanyar samun karin shinkafa fiye da
yadda yake shekaru 34 da suka gabata. Za ayi haka ne
hanyar amfani da gonaki kalilan da ruwa kalilan tare da samu amfani mai yawa.
BBC NEWS.
Tsokaci:
Masana kimiya sun gano ainihin rayuwa: A karon farko masana kimiya
zasuyi nazari kan ainihin abin halitta danufin gano yadda cuta ke kama mutum
dakuma samo maganin ta. Wannan nasarar za aiya dogara ta bisa tsawon lokacin
da akayi ana gudanar da bincike.
Kwayoyin halitta na komozonon 22 da tawagar masana kimiya suka samar na daga
cikin 24 da kungiyar DNA ta gano wanda ke cikin tsarin halitta kan dan adam.
Kwararun sun kusan shafe shekaru goma suna
bincike mai zurfi na dukkan koromozon miliyan 33.
Aikin ya baiyanar da sabbin darurwan kwayoyin halitta. Sama da cutar sankara.
13
13 Page 14 15
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
14
Matakin farko na gano koromozon shine amfani da bayanin da aka tara na gaon
cutuka jikin dan adam. Da sanin hakan za aiya samo sabbin magunguna magance
cututtuka Eakan zai sanya a iya yiwa mutum magani
bisa irin kwayoyin halittar dake jikin sa.
Wannan kuwa shine karo na farko da ake da cikakken littafi da ya shafi daukacin
kwayoyin halitta na dan adam wannan abin mamaki ne inji Dr. Francis Collins
daga cibiyar nazarin kiwon lafiya ta kasa daka Amurka
kuma shugaban aikin. BBC NEWS.
Shirin nuna kwayoyin halitta a watan yuni: Za afara baiyana shirin
rubutacen nazarin kwayoyin halitta ta internet cikin watan Yuni. Afara baiyana
shirin
rubutacen nazarin kwayoyin halitta (HGP) ta bayar ya takaita lokacin ainun yayinda
kungiyar ta duniya zata
baiyana kashi 90 cikin dari na kwayoyin halittar dan adam. Sanarwar ta biyo
bayan ecekucen da akeyi ne kwanan nan kan ko kwayoyin halittar dan adan za abada
labaran sa domin yin magunguna ko a' a.
Kungiyar ta HGP ta baiyana sama da miliyan dubu biyu daga cikin miliyan dubu
3 na kwayoyin halitta. Watani
hudu ne kacel da ta baiyana rukunin farko na biliyan daya.
Shekaru 20 baya, sai an dauki tsawon sama da shekara guda kafin a baiyana
kwayoyin halitta bubu 12. Amma yau cikin minti guda x sai a samu bayani.
Kyakkyawan labari ne da yake muna cigaba cikin hanzari, babban farin ciki
shine masu bincike a duk duniya suna amfani da binciken da akayi na game da
kiwon lafiya inji Dr. Francis colline darektan kungiyar ta EGP.
A wata sabuwar kuma Amurka da Biritaniya sun fadi cikin sanarwar hadin gwiwa
cewa masana kimiya a duniya suna iya samun hanya kai tsaye ga taswirar kwayoyin
hlitta.
Sun yarda cewa samun taswara babban nasara ce da aka taba samu a wannan zamani.
Kasashen biyu suncigaba da cewa domin samun cin gajiyar binciken tilas ne a
hada da sauran binciken da aka gudanar ciki harda sakamakon DNA kuma asamar
da shi kyauta a ko ina a duniya.
BBC NEWS.
Maganin kare cuta na iya kare kwayoyin hiv: Maiyiwuwa maganin kare
kwayoyin cuta mai sakin kudi kuma ana samu ko ina za a fara baiwa wasu mutane
miliyan 2 a Afrika domin kare kwayoyin HIV ko kanjamau domin zai iya rage yawan
karfin cutar.
Kungiyar UNAIDS dakuma hukumar lafiya ta duniya zasu bada shawarar anfami da
wannan magani da ake kira 'contrimoxazole'. Wannan kuwa yabiyo binciken da aka
gano maganin sanyn kashi rabin mutanen da
suka kamu da cutar kanjamau ne suka gano maganin sanyin kashi rabin mutanen
da suka kamu da cutar kanjamau ne suka mutu wadanda sukayi amfani da kwayoyin
maganin kan da cutar kanjamau ne suka mutu
wadanda sukayi amfani da kwayoyin maganin kan wadanda basuyi amfani dashi ba.
14
14 Page 15 16
15
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Kare rayuka' wani shiri da fadar Gtin Amurka ta bada kudi dala miliyan
100 ance za asayi maganin ga kasashe 14 da sukafi kamuwa da cutar. Duk da haka
UNAIDS tace maganin na t dan takadirin lokaci ne
kume ba fayyace irin hatsarin dake tattare gareshi ba ga jikin dan adam. ASSO
Savanna ta bada haske kan sabon huldar dan adam da dabba: Wata na'ura
mai aiki da kwalwa wanda zata iya canja yanaji mai sarkakiya na ga bashi Afrika
zata samer da
bayanai ga al' umar dake kokarin jure amfani da matsalolin kula da dabbobin
dawa dake yankin.
Na'urar wanda ake kira Savanna, ma' aikatar raya kasa da kasa ta Amurka ce ta
samar da kudaden da aka kirkiro ta shekaru 15 da suka wuce. Na'urar Savanna
itace ta farko daka kula da matsaloli da manufofi da
gwamnatooin dake kare yankunan da dabbobi suke na kasashen kenya da Tanzania.
Kamar yadda wani kwarare kan yanayi Robin Reid dake cibiyar binciken aiyukan
dabbobi dake Nairobi, rashin cikakken labari ya sanya mutane da dama basa samin
shawarar da aka yanke wanda ke da alaka kai
tsaye gare su nan gaba. Yanzu haka ana gudanar da gwajin a wannan cibiyar.
'Matuka ba munada kyakkyawar manufa da zasu sanya gba ga masu gudanar da shawara
ba to kuka ba
zamu shiga samun dadin baki kawai irin na siyasa ba' inji Reid.
Barazana ga yankunan da gwamnati ta kebe a gabashin Afrika sun hada da yawan
karuwa jama'a da talauci, da farautar dabbobi dakuma amincewar siyasa. Wadan
nan sun taimake kashi 85 cikin dari na raguwar
yawan giwayen Kenya.
Da Savanna yanzu jami'ai zasu iya sanin yadda zasu tsara shiri na gajere da
dogon lokaci kan daukar matakin da ya dace, wajen kiwon shanu da yawan su dakuma
gine-gine Yanzu haka Cibiyar ILRI na horas da 'yan
Kenya da Tanzania da Uganda kan yadda zasu tinkari matsalolin aiwatar da manufofi
da kare dabbobin yankunan su.
CGIANEWS.
Hasken rana na iya janyo cutar katara: Masana kimiya sun gano cewa
yawan shiga cikin rana na iya haddasa cutar katara. Masu bincike da sukayi
nazari a gidaje 2,584 a garin sete dake kasar Faransa sun gano cewa mutanen
dake yawan shiga rana suna fuskantar kamuwa da cutar katara har sau huda bisa
ga wadanda basa shiga rana. Zafin ranar dake shiga
cikin fuska yana dakile jijiyoyin dake aiki ga idanu, ta haka sai mutum ya kamu
da cutar katara watau ciwo idanu. Ana saran zafin ranar ke dakushe layin dake
sanya mutum gani.
Koda shike basu da cikakiyar masanaya kan yadda za arege hatsarin hasken ranar
Dr. Delcourt shugaban tawagar binciken ya shawarci mutane da su guji shiga cikin
rana da tsakiyar rana kana su rika sanya malafa
ko tabarau. Illar zafin ranar ga yara tann kusan daidai ga manya magidan ta.
BBC/ NEWS.
Za afara gwajin magani kan marasa lafiya: Gwaman tin Biri taniya ta
bada izini fara aikin gwajin magani a karo na farko kan marasa lafiya dake fama
da 15
15 Page 16 17
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
16
cutar sankarau da ciwon baya da sauran cutuka masu tsanani.
Kamfanin harhada magunguna na Glaxowellcome kamfanin da ma' aikatar cikin gida
ta baiwa lasisi domin
tafiyar da aiyukan bincike da samar da magunguna. In har an sami nasara to kuwa
zasu samar da ma magungunan irin wadan nan cututtuka nan da shekaru uku. Marasa
lafiya da aka kayyade ne kadai za ayi aikin gwajin dasu
na karon farko. Duk as haka ana saran mutane 2000 zasu shiga cikin shirin
daga bisani nan da shekaru biyu zuwa ukn. Gwamnati ta aiyana ta in har an sami
nasara ashirye take domin yin gyara ga dokar magunaguna
domin kyale saura subi sahu. Kamfanin Glaxowellcome nasarar samar da magungunan
da akayi a kasuwani
kafin nan da shekara ta 2003. BBC NEWS.
Japan ta fada shirin sassauta bashi: Japan ta inganta shirin yafe bashi
daga kashi 90 cikin dari zuwa kashi 100 ga kasash kasashe mafi talauci na
duniya. Wannan sanrwar tazo 'yan watani kafin Japan ta dauki nauyin taron kolin
kungiyar kasashe takwas masu arzikin masana' antu na duniya cikin watan Yuli,
sun shafi kasashe 40 ne da suka ci bashi har wuya.
Bashin wanda yakai jimilar dala miliyan dubu da miliyan dari uku da ashirin
wadanda aka bayar walau ta hanyar kasuwanci ko ta hanyar bankuna. Tuni Japan
ta yafe dukkan bashin da ta bayar ta hanyar kasuwanci
ko ta hanyar bankuna. Tuni Japan ta yafe dukken bashin da ta bayar ta hanyar
bada agaji. Haka kuma Japan
tayi alkawarin kara bada gudunmawa ga shirin sassauta bashi na Bankin duniya,
wanda zai kawo jimilar kudin dala miliyan metan, Sanarwar ta Japan ta kara fadada
kudurin da ta dauka bara a taron kungiyar G-8 da akayi
a cologne kasar Jamus inda kasashe masu arziki na duniya suka yarda bayar
da dala miliyan dubu 90 domin rangwanta bashi ga kasashe matalauta.
ASSOCI.
Kungiyar g-8 na fatar dkar muealli: Kungiyar kasashe masu arziki takwas
na duniya G-8 wadanda suka hada da Amurka da Canada da Faransa
da Italiya, da Japan da Biritaniya da Jamus dakuma Reaha sun kamal tattauna
na wuni biyu a yammacin Japan tare da sanarwar karshe na fater sanya hannu kafin
nan da shekara ta 2002 kan dokar duniya game da dumi.
Duk da kin da kasashen Amurka da Canada sukayi game da lokacin da za a sanya
hannu bisa dokar Ministocin muhalli na kungiyar sun yarda da yin kira ga Amurka
da ta rage yawan hayakin da masana antun ta ke
samarwa da kashi 7 bisa wanda take samerwa kafin. 1990.
Turai ta rage zuwa kashi 8 Japan ta rage zuwa kashi 7 bisa na shekarar 1990.
Masana' an tun kera motoci na Amurka da kamfanonin mai wadanda suke samar da
mafi yawan hay hayakin sunce dokar zata raunana musu harkokin su kana zata tilas
ta musu yin amfani da kayan cikin gida da fasahar
zamani.
Masana kimiya sunyi imanin cewa yawan karuwar hayaki daga kona mai da sauran
su na kara dumamin duniya. Wasu sunyi shaguben cewa yawan hayakin na iya haifar
da kamfar ruwa a wasu sassan duniya. Wani
bincike da majalisar dinkin duniya ta dauki nauyi yayi hasashen cewa zafi zai
karu da kashi biyu zuwa shida nan da shekaru 100 muddin ba a dakile yawan hayakin
masana' antun ba.
ASSOCIA. 16
16 Page 17 18
17
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Wani magani da ke iya inganta tunanin tsoffi: Wani yunkuri da
akayi na samar da magani wanda zai taimakawa tsoffi yin tunani tare da hazaka
irin na
matasa. Yayinda wannan magani yazuwa yanzu gwaji ne kawai akan beraye sakamakon
sa ya nuna zaiyi
amfani amfani ga dan adam.
Tosoffi suna rase damar su ta koyon abubuwa tare da tunani, amma masana kimiya
sunyi imani cewa sun gano wasu kwayoyin halitta, wadanda zasu taimake kan hakan.
Ga matasa wadan nan kwayoyin halittan suna
taimakawa wajen yin koyo yayinda ga tsoffi kuwa ba haka ba. Amma ta hanyar rufe
wadan nan kwayoyin da
ake kira EVB1 masu bincike sun iya ganowa tsoffin beraye na iya yin abinda matasa
sukayi na berayen wajen yin tunani. Masu bincike a cibiyar nazari ta Wolfson
dake London sunyi imani sakamakon nasu na iya samar
da ainihin mafarin samum cuta. Citbiyar yanzu haka tana gwada wani magani
wanda zai toshe aikin kwayoyin ta hanyar amfani da taki guda. Ta haka zasu iya
samar da maganin da zai inganta yin tunani ga tsoffi.
BBC NEWS.
Matan afrika ne jigo ga yekuwar kyama kan nuna bambanci. Nuna bambanci
ga mata ba sabon abu bane a Afrikaduk da haka wasu sun dukufa wajen yaki da
wannan
muguwar dabi'a danufin kawo canji.
Zaben da akayi na matan Afrika bisa wannanyekuwar abin shakku ne: arawacin Najeriya
inda aka yarda dukan mata muddin ba zakaji mata mummunan rauni ba: Habasha wanda
ta haramta gurfanar da wadanda
suka aikata fyade gaban kotu. in har sun auri wanda sukayina dakuma dadadiyar
al' ada da ta sanya iko da dukiya a hannun maza.
Duk wanan bai hana wa ta kungiyar nan dake da cibiya a Amurka ba mai suna
DAIDAITO YANZU', wanda ta bude ofis a Nairobi cikin watan Afrilu na taimakawa
bisa kokarin da akeyi na kawo karshen nune bambanci
ba. Yekuwar ta hada da ziyarar kamun kafa a kasashe 14 na Afrika dake da dokar
da ta maida mata a matsayin 'yan bora. Babban aikin kungiyar ahine janyo hankali
'yan Afrika game da tafiya tare da mata cikin
al' amura.
Yekuwar zai janyo hankali wasu mata 'yan kalilan dake rike da mukami a Afrika
ciki harda 'yan majalisar dokokin Uganda Winnie Byanyima. Ta kashe akasarin
rayuwar ta ta hanyar shiryawa mata da aka hana musu
gadon dukiyar mazajen su bisa dokokin yankunan su. 'Yan uwan mamaci sukan kori
matar sa a hana mata komai bayan ya mutu. Uganda kamar wasu kasashen Afrika
sun ga canje-cenje, mata nada kujeru a majalisa
da aka wara musu. Haka kuma suna da ma'aikatar kula da mata. ASSOCIA.
Annoba ta saka aukawa habasha sau biyu: Shekaru goma sha -5 da suka
wuce yunwa ta lakume rayukan mutane sama da miliyan daya a Habasha.
Yanzu kuma tarihi na sake maimaita kansa. Yau ma'aikata agaji sunyi kiyasin
cewa mutane milian 8 ke fuskantar barazanar yunwa. Wannan ya sanya yin kira
ga kasahen turai da su kawo dauki cikin hanzari domin
kaucewa asarar rayuka da akayi a baya.
Yadda Habasha ta fada yaki shekaru 15 ta kuma sake fada wani yankin yanzu ma.
Saidai a wannan lokaci
kan rikicin ne take yaki da Eritrea. Tuni an bukaci mahukuntan kasashen biyu
da su sanya yakin a gefe domin bada sukunin kai kayan agaji ga yankunan da abin
ya shafa a Habasha. 17
17 Page 18 19
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
18
Jami'an kungiyar agaji ta majalisar dinkin duniya sun shaidawa manema labarai
bayan ziyarar mako biyu da suka kai yankin da abin ya shafa sunce muna fata
bangarorin biyn zasu dakatar da rashin jituwar su domin
samun damar tafiyar da aiyukan jinkai musamman a yankunan kudancin Habasha.
Wani jami' in Hugh Parmer
yace bukatar da aka gabatar tayin amfani da tashar jiragen ruwan Assab dake
Eritrea kwalliya bata biya kudin sabulu ba.
Tunda farko a makon farko na Afrilu Eritrea ta gabatar da tayin amfani da
tashar domin raba kayan abinci. Saidai Habasha ta karyata da cewa gilgilawa
ne. Habasha ta kuma zargi Eritrea da sace tan da dama na kayan
abincin agaji a tashar jiragen ruwan ta Assab. Darektan abinci da majalisar
dinkin duniya Judith Lewis ta shaidawa BBC cewa suna bakin kokarin su domin
yin amfani da abinda ka hannun su saidai ta tasoshin jiragen ruwa na Djibouti
da Somaliland.
A halin yanzu a garuruwa kamar su Gode an kiyasta mutane 400 suka mutu cikin
watan Maris, akasarin su
yara.
Wata mace da yaron ta da baida lafiya tace watani biyu baya tana da yara uku
biyu sun mutu cikin wannan lokaci. Wannan shine irin halin da ake ciki, kuma
ana bukatar taimako kafin abin ya kazance irin na shekaru
15 da suka wuce. BBC NEWS.
Sin Zata Arawa Amurka Dabbobin Panda Biya: Wani gandun namu dake Washington
yanzu haka yana gyare-gyare domin karbar wasu namun panda biyu
daga kasar sin. Ana saran Pandan Zasu isa Washington a badi domin sai gandun
namun ya tanadi wurin da zai
zaunar da su pandan tare da samun izinin dauko su daga sin zuwa Amurka. Wasu
jami'an gandun da suka dawo daga sin cikin watan jiya sunce an sanya hannu bisa
takardar izinin cewa sin zata bada wadan nan panda
biyn na tsawon shekaru 10. Haka kuma masana kimiyar dabbobi sunce zasu taimaka
wajen kula da manyan panda. Duk 'ya'yayen da zasu haifa a tsawon lokacin zasu
cigaba da zama a Amurka saidai kuma mallakar
gwamnatin sin ne. A 1972 sin ta baiwa Amurka wasu panda biyu masu sunan Ling-Ling
da Hsing-Hsing,
wadanda suka zama abin kayatarwa har yazuwa lokacin da suka mutu a bara. Washington
Post.
Kula da albarkatun ruwa a yankunan da suka bushe: Dayawa daga cikin
cibiyoyin kula da albarka tun ruwa na Jordan da Iran sun shirya taron kasa da
kasa kan
kula da albarkatun ruwa a yankunan da suka bushe. Anyi taron ne a Jordan wakilai
140 daga kasashe 28 suka halarta da wasu kungiyoyin yankuna takwas. A lokacin
taron an gabatar da kasidu 44 wadanda sukayi
magana kan hanyoyin ya bukaci a kafa wata majalisa mai karfi domin kula da karancin
ruwa musamman da yake mahalarta taron suna doukin tabbatar da isashen ruwa.
Tunda farko a makon na Afrilu Eritrea ta gabatar da tayin amfani da tashar
domin raba kayan abinci. Saidai Habasha ta karyata da cewa gilailawa ne. Habasha
ta kuma zargi Eritrea da sace tan da dama na kayan
abincin agaji a tashar jiragen ruwan ta Assab.
Darektan abinci da majalisar dinkin duniya Judith Lewis ta shaidawa BBC cewa
suna bakin kokarin su domin
yin amfani d abinda ke hannun su saidai ta tasoshin jiragen ruwa na Djibuti
da Somaliland. A halin yanzu a garuruwa kamar su Gode an kiyasta mutane 400
suka mutu cikin watan Maris, askasarin su 18
18 Page 19 20
19
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
yara.
Wata mace da yaron ta da baida lafiya tace watani biyu baya tana da yara uku
biyu sun mutu cikin wannan
lokaci. Wannan shine halin da aka ciki, kuma ana bukatar taimako kafin abin
ya kazance irin na shekaru 15 da suka wuce.
BBC NEWS.
Sin zata arawa amurka dabbobin panda biyu:
Wani gandun namu dake Washington yanzu haka yana gyare-gyare domin karbar
wasu namun panda biyu daga kasar Sin. Ana saran Pandan zasu isa Washington a
badi domin sai gandun namun ya tanadi wurin da zai
zaunar da suka dawo daga sin cikin watan jiya sunce an sanya hannu bisa takardar
izinin cewa Sin zata bada Sin cikin watan jiya sunce an sanya hannu bisa takardar
izinin cewa Sin zata bada wadan nan panda biyu na
tsawon shakaru 10. Haka kuma masana kimiyar dabbobi sunce zasu taimaka wajen
kula da manyan panda.
Duk 'ya'yayen da zasu haifa a tsawon lokacin zasu cigaba da zama a Amurka saidai
kuma mallakar gwamnatin Sin ne. A 1972 Sin ta baiwa Amurka wasu panda biyu masu
sunan Ling-Ling da Hsing-hsing, wadanda suka
zame abin kayatarwa har yazuwa lokacin da suka mutu a bara. Washington
Post.
Kula da albarkatun ruwa a yankunan da suka bushe: Dayawa daga cikin
cibiyoyin kula da albarkatun ruwa na Jordan da Iran sun shirya taron kasa da
kan kula da
albarkatun ruwa a yankunan da suka bushe. Anyi taron ne a Jordan wakilai 140
daga kasashe 28 suka halarta da wasu kungiyoyin yankuna takwas. A lokacin taron
an gabatar da kasidu 44 wadanda sukayi magana kan
hanyoyin da zadace arika kula da ruwa nan gaba domin amfanin jama'a dake karuwa.
Taron ya bukaci a kafa
wata majalisa mai karfi domin kula da karancin ruwa musamman da yake mahalarta
taron suna doukin tabbatar da isashen ruwa.
Kifin whales dake babejin japan ya mutu: Katon kifin whale nan mai
nauyin ton 25 dake babejin tsakiyar tsibirin Japan ya mutu duk da kokarin da
akayi
ba dare-ba-rana domin ceto shi. Kifin na whale dake da tsayin kafa 53 an same
shi ne kwance kan yashin bakin tekun garin Osuka mai tazarar mil 125 daga Tokyo
Jamiai da sauran masu taimako sunyi bakin kokarin
su wajen sake maida whale din cikin ruwa dage yashin abin yacitura. Yayinda
aka bada sanarwar mutuwar whale din sai masu taimakon da sauran su kowa sai
hawaye yakeyi domin tausayi.
Wani kwarare kan kifayen whales Tomio Miyashita dake ma' aikatar gona ta Japan
yace ba abune kasafai ba
da whale zai fito cikin yashi be watakila ya rasa alkiblar sa ne. Kyodo News.
Nwayoyin halitta na kara hatsarin kamuwa da ciwon zuciya ga masu sahn taba.
Mutanen da basu da hatsarin kamuwa da ciwon zuciya suna da kashi 60 cikin
100 na matsalar in her suna shan taba yayinda wadanda suke da kwayoyin kuma
suna da kashi 180 cikin 100 na hatsarin kamuwar.
Binciken ya gano cewa kashi hudu bisa biyar na mutane 1,290 da akayi gwaji
kan su. Kwayoyin halittar ana danganta su da ainihin yadda jikin dan adan ke
kamuwa da cuta daga sinadaran dake cikin taba sigari. Tuni
kuma aka danganta kwayoyin halitar da sauran cutukan dake da alaka da cutar
sankaran mafitsara. Cnn. 19
19 Page 20 21
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
20
SASSAUCIN BASHI GA TANZANIYA:
Hukumar lamuni ta duniya IMF da Bankin duniya sun bada sanarwar yin sassauci
bisa bashin kasashen waje dake kan Tanzaniya, na kudi dala miliyan dubu biyu.
Bankin duniya zai samar da kudin rangwamin bashin ta hannun hukumar raya kasa
ta duniya. Sauran kudin kuma zasu fito ne ta hanyoyin hukumomin hadin kai da
masu bin bashin. Tanzaniya dai ana binta bashin same
da dala miliyan dubu 4 da miliyan 500.
BBC NEWS.
BILL GATES YA BADA DALA MILIYAN £& DOMIN YAKI DA CUTAR KANJAMAU.
Shugaban kamfanin na'urar komputa na duniya Bill Gates yayi alkawarin bayar
da kudi dala miliya 57 cikin shekaru biyar domin taimakawa aikin kare matasan
Afrika game da cutar kanjamau. Gudumawar ta gidauniyar
Bill da Melisse itace mafi tsoka da wata gidauniya guda ta bayar domin yaki
da cutar kanjamau.
Matasa sune fiye da rabin wadanda ke fama da cutar ta kanjamau a duniya. Asusun
kula da yawan jama'a ta majalisar dinkin duniya (UNFPA), zai kashe kudin ne
kiwon lafiyar matasa da ilmantar dasu a makarantu
dakuma wayarmusu dakai. Tuni majalisar dinkin duniya ta zabi kasashen Botswana
da Ghana da Uganda da Tanzaniya saboda kudurin da shugabanin su sukayi na fuskantar
cutar ta kanjamau.
Tanzaniya zata sami dala miliyan 16 da dubu dari biyar, Uganda zata sami dala
miliyan 15 da dubu dari uku,
Ghana zata sami dala miliyan 13 kana Bostwana ta sami dalar miliyan 7 an dubu
dari tara.
Sauran kudin kuwa sune za ayi aiki dasu da baiwa kungiyoyi masu zaman kansu
da suka himmatu wajen yaki da mugunyar cutar.
BBC NEWS.
MAIYIWUWA A DAINA SAIDA COCOA NAJERIYA A WAJE NAN GABA KADAN.
Maiyiwuwa masu nome Cocoa a Najeriya ba zasu iya saidawa a kasashen waje
ba. Wannan kuwa yabiyo
bayan gazawar da Najeriya tayi na canja irin buhun da aka amince domin zuba
cocoa zuwa kasuwanin duniya. Manoman Cocoa a Najeriya har yanzu suna amfani
da irin buhun nan ne na algarara, wanda kungiyar
masu Cocoa ta duniya ta haramta a bara.
THE PUNCH.
TAIWAN ZATA BADA HASKE KAN GIRGIZ ZAR DA AKAYI DOMIN SHIGA KUNGIYAR WHO.
Taiwan ta shirya domin bada haske kan girgizar daz akayi cikin watan satumban
bara a kokarin da takeyi na
samun shiga cikin kungiyar lafiya ta duniya WHO Wani jami 'i ya shaidawa manema
labarai a Faransa cewa shirye-shirye yayi nisa domin yin amfani da ma'anunin
rista 7.6 na auna girgizar kasa domin sanyawa bisa 20
20 Page 21 22
21
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
neman shiga kungiyar. Girgizar kasar wadda itace mafi girma da ta sami
tsibirin a wannan karni tayi sanadiyar mutuwar mutane 2,400, dubu 11 sukaji
rauni yayinda sama da dubu 100 kuma suka rasa gidajen su.
Majalisar dinkin duniya bata kai taimako ba cikin sa'o'i 24 da aukuwar girgizar
domin Taiwan bata cikin kungiyar WHO wanda ita ke kula da wannan lamari a Majalisar
inji wani jami'i.
Taiwan da Sin ta dauka wani bangaren kasar ta ne da yayi tawaye na jiran sake
hadewa an fidda ita daga kungiyar ta WHO ne a 1972, shekara guda bayan Beijin
ta karbi kujerar Teipe a majalisar dinkin duniya.
Afp
Guguwa ta kashe mutum 20 a madagascar: Guguwar hudah ta kashe mutane
20 kana ta tagaiyara dubu 300 a arawa maso gabashin kasar Madagascar
kamar yadda majalisar ceton jam'a ta buga (CNS) adadin yabiyo bayan ziyarar
da jami' an gwamanati dana majalisar dinkin duniya suka kai yankin da guguwar
ta auku ne a ranar 2 ga watan Afrilu 2000.
Babu wani gini ko gida da bai lalace ba a sanadiyar gugwar inji wani jami'
in majalisar dinkin duniya Adama Guido, wanda ya ziyarei Antalaha dake hedkatar
duniya ta vanila a can Madagascar.
Kungiyar undp zata taimakawa shirin kauda talauci a najeriya:
Majalisar dinkin duniya zata kafa asusun kula da kawar da talauci (PACTF)
bisa kokarin kauda talauci a Nageriya. Wakilin kungiyar a Najeriya Ferfesa Mkaya
Kankunda ne ya furta haka a taron kungiyar 'yan
kasuwan Najeriya da Biritania da akayi a Lagos.
Asusun zai taimaka bisa kokarin da akeyi na kauda talauci tare da yanyo hankalin
masu zuba jari da bada gudunmawa domin inganta rayuwar matalauta. Haka kuma
asusun zai samar da sukuni ga jama's da sauran
kungiyoyi wajen samum aiyukan rayaswa daga kwararu domin biyan buka tun su.
Haka kuma zai inganta irin rawar da UNDP zata taka a matsayin ta na ingantaciyar
kungiyar kauda talauci da cigaban jama' a.
The Guardian.
Matan kasar sipaniya sunyi abin tarihi: Luisa Fernanda Budi da Esperanza
Aguirre sune aka bada sanarwa an zabe su domin su shugabanci babba da
karamar majalisar dokokin kasar Spaniya a ranar 4 ga watan Afrilun wannan shekara.
Wannan shine ya kawo
adadin kasashe biyar da mata ke shugabancin majalisun dokokin su a duniya. Sauran
kasashen hudu sune Afrika ta kudu da Barmuda da Balize dakuma Jamaica kamar
yadda kungiyar majalisun dokoki ta duniya ta
fadi.
A spaniya shine karo na farko da aka zabi mace ta shugabanci majalisun dokoki
mai wakilai 34 koda shike
Aguirre tana shugabaccnn majalisar dattawa tun 1999. The Punch.
Kunshirya ko a' a: Matasan najeriya sun sami baki ta rediyo. Kunshirya
canji ta sadarwa CFC, wanda ke wallafa wannan mujalla ta kaddamar da wani shirin
wasan kwaikwayo
sabo ta rediyo mai taken KUNSHIRYA KO A' A: An fara gabatar da wasan tun a ranar
1 ga watan Afrilu 2000 a tasonshin rediyo na kasar. 21
21 Page 22 23
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
22
Wasan kwaikwayon yana fadakar da matasa wadanda shekarun su ya kama daga 14
zuwa 29 game da irin shirin da suke dashi kan bukatar raya kasa. Wasan yana
maida hankali ne kan sasanta rikicerikice, da rashin
aikin yi da ilmi da muhalli da kiwon lafiya dakuma samun gwamatin demokuradiya
ta kwarai. Ana gabatar da wannan ne kalubalen dake gaban matasan Najeriya na
yau da kullum.
Makasudin wasan shine na samawa matasan wani dandali inda zasu rika mahawa
da juna kuma arika sauraron su tare da baiyana ra'ayoyin su da bada gudunmawar
su ga cigaba kasar' inji sandra obiago babbar darektar
kungiyar ta CFC. Ta kara da cewa abinda yafi kayatar da shirin shine matasan
ne da ken su suke shiryawa da gabatarwa. Akasarin su dududu shekarun su bai
shige 28 ba.
Wasan kwaikwayon yabiyo bayan bincike mai zurfi da ake gudanar ne dakuma tattaunawa
her 22 da akayi a sassa daban-daban na kasar. Shirin yakuma hada taimakon wasu
kungiyoyin matase 11 inda matasa daga
bangarorin kasar suka tattauna game da makomar Najeriya ta nan gaba.
Tuni wasan ya fara samun yabo a matsayin sahihiyar hanya dake nuna irin yadda
zaman al' uma take. Amma sama a hakan wasan kasar gawurtaciya.
CFC.
DEMOKURADIYA TA SAMI NASARA A SENEGAL:
Kusan kashi 60 cikin dari na kuri'ar da aka jafa, an zabi Abdulaye Wade
ne a zaben shugaban kasa da aka
gudanar a senegal cikin watan Maris. Wannan babban cigaba ne ga damokuradiya
a nahiyar Afrika. Koda shike senegal kasa ce dake bin tsarin jam' iyu barkatai,
ana baiyana kasar koda yaushe a matsayin
damokuradiyar jeka nayika, saboda tun zabe da akayi na 1960 jam' iya daya
ke muiki ba canji sai yanzu.
Ranar 20 ga watan Maris yayinda shugaba mai ci Abdou Diof ya amince da kayen
da ya sha ga Wada,
yazama shugaba na uku a Afrika da ya amince da kaye cikin shakaru 40.
Tun lokacin da yayi nasara Abdoulaye Wade yayi alkawarin inganta demokuradiya
ta hanyar rage tsawon lokacin da shugaba keyi kafin zabe daga shekaru 7 zuwa
5 tare da yin shugabancin sau biyu kawai.
THE ECONOMIST:
KUNGTYOYIN KARA HAKKIN DAN ADAM A AFRIKA.
Kamar yadda Afrika Reaserch ta buga kungiyoyi masu zaman kansu suna nuna
damuwa game da kare hakkin
dan adam a Afrika.
Cikin watan Nuwamban bara a Kigali ta Rwanda hukumar kula da hakkin dan adam
ta Afrika a taron ta na 26 ta bada sanarwar dake yin tir da kasashen dake take
haddin dan adam bisa dalilan rikicerike. Keta haddin
sun hada da rashin adalci kama karya tsare mutane a wuraren da baidace ba, kwarar
mutane cikin ayari take
haddi musaman kan mata da yara kanana dakuma tsoffi. 22
22 Page 23 24
23
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Za atura masu bincike zuwa Burundi da Djibouti da Saliyo. Za akuma aika
da rubutace kofi na tsarin kula da mata ga kungiyar hada kan Afrika da bukatar
kara daukar mataki.
Taro na 27 ga watan Afrilu zuwa 11 ga Mayu, an gabatar da bukatar Afrika ta
karbi bakwancin kotun da ake shirin kafawa na game da hakkin dan adam da Firayi
Ministan Rwanda, inda aka dibga mummunar keta
haddin dan adam a shekarar 1994.
THE COURIER.
SHIRIN BAYAN BEIJIN DA SHEKARA 5.
Taron Beijin bayan shakara biyar zai kasance na musamman, wanda akayiwa
lakani da daidaito da mata 2000. Daidaito raya kasa da zaman lafiya ga karni
na 21. Za a yi taron ne daga 5 zuwa 9 ga watan Yunin 2000
a hedkwatar majalisar dinkin duniya dake New York. Taron majalisar na musamman
zaiyi nazari da auna cigaba dakuma nasarorin da aka samu wajen aiwatar da
shawarwarin Nairobi domin bunkasa mata, wanda aka zartar a shakarar 1985 dakuma
shirin sha yanzu magani yanzu na taron Beijin da aka zartar a shekarar 1995
wajen babban taron mata na duniya. Haka kuma
taron zai duba shiri da za ayi na gaba a shekaru masu zuwa.
Wannan taron shima kamar na Beijin ne wanda ya hada mutane daga ko ina a duniya.
Taron za ayi shine a hedkwatar majalisar dinkin duniya dake New York, kuma sai
kasashe dake wakilai ne kadai zasu halar ta.
Da kuma kungiyoyi na musamman da wadanda ke karkashin majalisar dinkin duniya
da kungiyoyi masu
zaman kansu dakuma kungiyoyin gwamnatocin kasa da kasa. Women Watch.
Meya beijin bayan shekara biyar? Shelar Beijin dakuma shirin aiki da
cikawa daka zartar a taro na hudu na duniya kan mata a shekarar 1995.
Shirin yayi tsokaci kan sabbin kudurori dakuma daidaito da raya kasa da zaman
laf iya ga dukkan mata na duniya. Taron yakuma gina kan kudurin da aka zartar
na majalisar dinkin duniya na shekaru goma kan kula da
mata tsakanin 1976 zuwa 1985. Sauran kudurorin sun hada da na taron Nairobi
da wadanda akayi na shekarun 1990 .
Shirin sha yanzu kuwa ya samo dabaru ne kan matakan da za a dauka ga gwamnatoci
da sauran al'umonin duniya da kungiyoyi masu zaman kansu.
Shekaru biyar bayan taron Beijin taro na musamman da zai bada sukuni ga dukkan
wadanda abin ya shafa, domin musayar ra'ayi. Zasu kuma sake jaddada kudurorin
su na da dakuma zartar da sabbi. Zasu kuma yi
nazari kan matsalolin da suka fuskan ta dakuma nasarorin da suka samu wajen
aiwatarwa kan shirin. Women Watch.
Gw amnatoci sun amsa: Bisa shirye shiryen taro na musamman majalisar
dinkin duniya ta sami amsoshi daga kasashe wadanda aka
aikawa da takardu domin karin bayani yadda suka aiwatar da tsarin da aka gabatar
kann shirin sha yanzu magani yanzu na Beijin. kasashe 144 suka mika takardu
bayanin su, wanda za a tace a buga domin gabatarwa
gaban babban taron majalisar dinkin duniya da akayiwa lakani shekaru biyar bayan
taron Beijin. 23
23 Page 24 25
Vol. II No. 17 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
24
Takardun tambayoyin an kasa gida uku. A kashin farko an bukaci Gwamnatocin da
suyi bayani irin abubuwan da suka gamu dasu yayinda aiwatarwa. Na biyu shine
suyi bayani kan yadda suka aiwatar da shirin bakin
dayan sa ta yadda ya danganci kasashe. Kashi na uku ya bukaci hanyoyi 12 na
musamman kan aiwatarwa a wuraren da shirin ya gudana.
An aika da takardun neman bayanin na kan cigaban mata cikin watan Oktoba 1999
yazuwa 1 ga watan afrilu kasashe 144 suka maido da bayanin su.
DAW.
A ranar 20 ga watan Afrilu kwamitin shirye-shiryen babban taro na musamman
ya zabi Ms Christine Kapalata 'yar Tanzaniya ta shugabanci kwamitin. Ta gaji
Ms. Roselyn Odera 'yar Kenya, wanda ta shugabanci kwamitin
shirye-shiryen daga 28 ga watan Yuni 1999. Ms Aicha Afifi daga Morocco kungiyar
Afrika ya nada ta zama
mataimakiyar ta mukamin da A Ms Kapalata.
A halin yanzu Beijin bayan shekaru biyar, kwamitin karbar kungiyoyi masu zaman
kansu ya kafa kwamitin sadarwa domin tsara kungiyoyi daban-daban da irin abinda
zasuyi a lokacin taron na New York. Haka kuma
kwamitin zai taimakawa kungiyoyi masu zaman kansu wajen neman takardar izinin
shiga kasa biza. Dukkan
wadanda ke da sha'awa ana shawartar su da su tuntubi Ms Promita Sengupta kan
email: psbeijin@ earthlink. net DAW.
Sashin yara:
Yadda alfadari ya sami zanen sa. Wata rana wani katon biri-goggo
ya sauko daga bishiya domin zama a bakin wani katon kogi dake kira
Umfolonze. Ya maida wurin wurin zaman sa yakuma shaidawa sauran dabbobin dake
dajin cewa wannan fili mallakar sa ne kuma ba wanda ya isa yayi amfani da ruwan
kogin sai shi kadai.
Babu dabbar da ta kalubalanci wannan Goggon birin sai wani alfadari da ake
kira Dube
A wannan zamani alfadari fari ne baida ratsin baki. A lokacin Dube jarumi ne
kula yana kalubalantar birin kan su kece raini. Shi kuwa goggon birin dayake
jarumin gaske ne wanda yayi ta samun nasara a fadace-fadacen
sa na baya sai ya amince da su kece rainin.
Yace duk wanda aka ci da fada tilas ya bar wannan wuri har abada ya ketara kogi
ya fice. Ya kuma shaidawa alfadari da ya sameshi a fadar sa domin yin fadan
da safe.
Sun fara fada tunda sanyi safiya fada mai tsanani. Dukkan su kowa yayi bakin
karfin sa, tare da amfani da duk
irin makamin da Allah Ya huwace masa. Shi Dube yayi amfani da kofaton sa, shi
kuwa goggon biri yayi amfani da hakoran sa.
Daga karshe dai goggon biri ya fara samun nasara kan alfadari ya har samu
ya tura alfadari ta baya cikin wutar dake ci a fadar sa. Wutar sai ta kama duk
jikin alfadari har ta fara bakanta jikin saboda konewa. Wannan zafin
kunar ya sanya Dube yayi ta maza yayi kwance-kwance ya bugi goggon birin nan
da kofatun sa na baya bugu mai tsanani har saida birin ya tsallake kogi y fadi
ta wancan gabar kogin. Birin yakuma fadi da duwawu sosai
a kasa har daida gashin dake duwawun ya zuba. Shine yasa ma har yanzu goggon
biri baida gashi a bayan duwawun sa. 24
24 Page 25
25
Vol. II No. 18 (Hausa) CHANGE Radio July, 2000
Koda shike Dube ya kone duk jiki har yasanya bayan sa ya zama fari da
baki har abada saboda wutar da ta kone shi. Amma daga karshe yayi nasara kan
goggon biri daga wancan rana rana har yanzu ruwan kogin
dukkan dabbobin yankin ka amfani dashi. WHEN HIPPO.
Karin maganar da ba a manta ba:
'Mutum bai barin abinda ya gano kowani iri ne kodai halitta ce ko mai
ban tsoro. Olwen froset.
Yayinda muka jiran sabon abu kamata yayi mu adana tsohon da muke dashi.
Victor hugo. Marubucin insha'i daga faransa.
1802-1885.
Dukkan naman na ciyawa ne kamar yadda daukaka na furanni ne'
Attaure 1 surar pita aya ta 1: 24-25.
'In kayi kokari tuge tuge abu guda zaka taras yana hade ne da sauran. John
Muir.
Masanin na kasar amurka Daga 1838-1914.
'Menene amfani gida in babu wuin da gidan zai zauna ? Henry david thoreau
Marubuci 1817-162.
'Yaraga ga kimiya da ta yadu wajen fahimtar zabi tsakanin mai kyau da mara kyau
ki tsakanin mutane saidai tsakanin mai akwai da kwashi kwarab
Tom Lovejoy. Tsohon mataimakin shugaban WWF na amurka.
'Farko nauyin dake kan mu na kare duniya shine farkon sanin abinda muke ciki
kuma yuyin yuya hali na tunanin dan adam.
Lewis Thomas Marubuic rayuwar sarka. 25
© 2002 Communicating for Change. All Rights Reserved
Developed by George Mbuagbaw